Ilmiy maqola – mustaqil ilmiy tadqiqot boʻlib, u dolzarb muammo boʻyicha oʻz fikrlarim bayon qiladi. Ilmiy maqola vazifasi fan, madaniyat, texnika yutuqlarini tushuntirish, ommalashtirish oʻquvchining intellektual saviyasini oshirishdan iborat. Ilmiy maqola yozishdan oldin maqola nima uchun yoziladi, ish mazmuni nimadan iborat boʻladi, maqoladan qanday xulosa chiqarish kerak, degan sayollarga javob oʻylash lozim va maqola yozishdan aniq bir maqsadni koʻzlash kerak boʻladi. illmiy maqola yozishda birinchi boʻlib, mavzuni belgilash, uning tahlili, reja tezislarni tuzish kerak. Maqolalar ilmiy uslubda yozilishi lozim. Maqola faqat uchinchi shaxs tomonidan yozilishi shart. Maqola bayoni oʻquvchi uchun qulay boʻlgan ketma-ketlikda olib borilishi, bu quyidagicha boʻlishi kerak: umumiydan xususiyga, soddadan murakkabga qarab fikrlar bildiriladi. Maqolaning mantiqiy tuzilmasi kirish, asosiy qism va xulosadan iborat boʻladi. Kirish qismida mavzu asoslanishi, ilmiy nazariy jihatdan uning istiqboli (perespektivligi) berilishi, bugungi kun talablari asosida koʻrib chiqilishi kerak. Asosiy qismda dalillar, ilgari surilgan ilmiy xabarni tasdiqlaydigan faktlar boʻlishi, bunda induksiya va deduksiyadan foydalanish, ya’ni aniqdan umumlashtirishga, umumiydan batafsil koʻrib chiqishga oʻtish lozim boʻladi. Xulosada asosiy fikrni ixchamlab tezislar shaklida bayon qilinishi, ilgari surilgan tezisni tasdiqlaydigan umumlashmalar berilishi va muammoning davomiyligini koʻrsatish kerak. 

Maqola yozish va uni taniqli jurnalda nashr ettirish juda qiyin ish, hatto, nashr ettirish darajasiga olib kelgan mashaqqtli ishdan keyin ham. Xoʻsh, nima uchun odamlar buni qilishadi? Mualliflar asarlarini nashr etish uchun yozish jaryonidan, oʻzaro baholash jarayoniga oʻtishga nima undaydi? Ikki xil turtki, altruizm va shaxsiy manfaat bor va aksriyat mualliflarda ikkala konbinatsiya ham bor.

Altruizm- Ilmiy nashrlar bugungi kunda ilmiy yutuqlarni tarqatish va arxivlashning asosiy usuli hisoblanadi (kitoblar, konferensiyalarning prezentatsiyalari va universitetlarda oʻqitish va boshqa usullar keng tarqalgan) Ilm-fan jamoatchilik bilimlari toʻplami orqali oʻsib boradi va rivojlanib boradi, u doimo muhokama qilinadi, qayta koʻrib chiqiladi va kengaytiriladi (Nahata, 2008).

Maqola (arab tilidan olingan) – publitsistik janr. Maqolada ijtimoiy hayot hodisalari chuqur tahlil qilinib, nazariy va ommaviy jihatdan umumlashtiriladi, davlat siyosati, iqtisodiyot, texnika, fan va madaniyatda erishilgan yutuq, ilgʻor ish tajribalari ommalashtiriladi, xalq xoʻjaligidagi nuqsonlar tanqid qilinadi. Matbuotda bosh maqola, nazariy va targʻibot maqola, muammoli maqola keng qoʻllanadi (Peregudоv & Saidоv, 2023). Bosh Maqola (yoki tahririyat tomonidan yoziladigan Maqola) tahririyatning eng masʼuliyatli Maqolasi boʻlib, unda ichki va xalqaro hayotga doir muhim masalalarni oʻquvchilar ommasiga yetkazish vazifasi qoʻyiladi. Bunday Maqola muayyan masala yuzasidan yoʻl-yoʻriq koʻrsatishi, mavjud kamchiliklarni ochib tashlashi, har bir ishning asosiy haqiqiy yulini belgilab berishi lozim. Maqolalar uch tarkibiy qismdan iborat boʻladi: 1. Kirish – bunda tanlangan mavzuning dolzarbligi belgilanadi. 2. Asosiy qism – muallif tomonidan rejalangan fikr, muammo yoki yangilik bayon qilindi. 3. Xulosa – mavzu yuzasidan muallifning xulosalari, tavsiyalari beriladi (Davis, Martha, 2012).

Ilmiy maqola yozishning nazariy asoslari bir qancha muhim tushunchalar, tamoyillar va qoidalarni oʻz ichiga oladi. Ushbu asoslar maqolaning tuzilishi, uslubi va ilmiy tadqiqot jarayonini yaxshilashda yordam beradi. Quyida ilmiy maqola yozishning nazariy asoslariga doir ba'zi muhim jihatlar keltirilgan:

1. Ilmiy Tadqiqot Metodologiyasi

- Metodologiya: Ilmiy maqola yozishda tadqiqot metodlarini aniq va qoʻllanilishi mumkin boʻlgan tarzda tanlash muhimdir. Odatda, usullar (kvalitativ, kvantitativ yoki eksperimental) va tadqiqot dizayni (observatsion, eksperimental, yoki soʻrovnoma) koʻrib chiqiladi.

 - Tadqiqot Dizayni: Oʻrganilayotgan masalani ochib beruvchi tadqiqot dizayni tanlanishi kerak. Bu baxshida muammolar, gipotizalar va tadqiqot savollari aniqlanadi.

2. Nazariy Asoslar

 - Adabiyotlar Tahlili: Mavzuga oid mavjud adabiyotlarni oʻrganish va tahlil qilish, boshqa tadqiqotchilarning ishlarini oʻrganib chiqish, ilgari e’tirof etilgan nazariyalar va metodlarni oʻz ichiga oladi.

 - Nazariy Ramka: Tadqiqot uchun belgilangan nazariy asoslar muallifning fikrlarini oʻrganishda yordam beradi.

3. Maqola Tuzilishi

 - Kirish: Mavzuni taqdim etish, tadqiqot masalasini va maqsadini belgilash.

- Adabiyotlar Sharhi: Oʻrganilgan ilmiy adabiyotlar va ilgari olib borilgan tadqiqotlar haqidagi xulosa.

- Metodologiya: Tadqiqotda qoʻllanilgan metodlar va usullarni batafsil taqdim etish.

- Natijalar: Olingan natijalarni taqdim etish va ularni tahlil qilish.

- Munozara: Natijalarni boshqa tadqiqotlar bilan taqqoslash va ularni nazariy asoslar bilan bogʻlash.

- Xulosa: Tadqiqot natijalarini umumlashtirish va kelajakdagi tadqiqotlar uchun takliflar berish.

4. Tadqiqot Etikasi

- Etika: Ilmiy maqolalarda etika tamoyillariga rioya qilish muhimdir. Mavzularni oʻrganishda, ma'lumotlarni toʻplashda, va natijalarni taqdim etishda axloqiy me'yorlarga amal qilish kerak.

5. Yozish Stiliga Oid Qoidalar

- Aniqlik va ravonlik: Maqola aniq va tushunarli boʻlishi kerak. Oneral va oddiy tilda yozilishi lozim.

- Tayinlik: Har bir ibora aniq ma’noni anglatishi va muallifning fikrini aniq ifodalashi kerak.

6. Manba va Havolalar

Tizimlashtirilgan Manba Keltirish: Odamlar oʻzi ishlatgan manbalarni aniq keltirishlari va ularni toʻgʻri formatlashlari lozim. (Day & Robert, 1994.)

Bu asoslar ilmiy maqola yozish jarayonida muhim ahamiyatga ega. Ular yordamida mualliflarning tadqiqoti yanada samarali va ishonchli boʻladi, shuningdek, ilmiy hamjamiyatda qiziqishga sabab boʻlishi mumkin. Ilmiy maqola yozishning maqsadlari turli xil boʻlishi mumkin, lekin asosan quyidagi omillarni oʻz ichiga oladi:

1. Ma'lumotlarni taqdim etish: Yozilgan ilmiy maqola, muallifning tadqiqot natijalarini, yangi kashfiyotlar yoki nazariyalarini keng jamoatchilikka, ayniqsa, ilmiy hamjamiyatga taqdim etishni maqsad qiladi.
2. Ilmiy muhokama: Maqola ilmiy muhokama va bahs-munozaralar uchun zamin yaratadi. Bu orqali boshqa tadqiqotchilar, izlanishlari va natijalari bilan tanishib, oʻz fikrlarini bildirishlari mumkin.
3. Kirish va takliflar: Maqola yangi gʻoyalar, yoʻnalishlar yoki tadqiqot usullarini taklif qilishi va mavjud bilimlarni kengaytirishi mumkin.
4. Hech boʻlmaganda bir savolga javob berish: Ilmiy maqolaning muhim maqsadlaridan biri – aniq bir savolga javob berish. Bu savol ilmiy muammolar, nazariyalar yoki tajribalar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
5. Reyting va mukofotlar: Yozilgan maqolalar, koʻpincha, ilmiy jurnallarda chop etiladi va bu orqali muallifning ilmiy reytingi va obroʻsini oshirishga yordam beradi.
6. Tadqiqotlar va izlanishlarga asos boʻlish: Maqolalar, kelgusidagi tadqiqotlar uchun asos boʻlib xizmat qiladi va mavjud bilimlarga yangilik kiritadi.
7. Amaliyotga tatbiq: Ba'zi maqolalar, ilmiy nazariyalarni amaliyotga tatbiq qilishga qaratilgan boʻlishi mumkin, bu esa yangi yechimlar yoki usullar yaratishda yordam beradi.

Shu sababli, ilmiy maqola yozish jarayoni keng qamrovli va jiddiy tayyorgarlikni talab qiladi, chunki u nafaqat bilimlarni ulashish, balki ilmiy rivojlanishga ham katta hissa qoʻshishi mumkin. Ilmiy maqola ustida mustaqil ishlash sizning dunyo qarashingizni kengaytirib, muhim koʻnikmalarga ega boʻlish va tadqiqot ishlariga qiziqish uygʻotish imkoniyatini beradi. 

1. Ilgari yozilgan va chop etilgan maqolalarning mavjudligi talabaga magistratura va aspiranturaga hujjat topshirishda katta ustunlik beradi.
2. Oraliq va yakuniy attestatsiya paytida siz qoʻshimcha ball olishingiz mumkin.
3. Agar talaba tanlovga qatnashsa, ilmiy maqolalar chop etish uning gʻolib boʻlish imkoniyatini oshiradi.
4. Odatda, qogʻoz yozish bilan shugʻullanadigan talabalar imtihonlarda yaxshiroq ball olishadi. Loyihalar ustida ishlash jarayonida ular qisman eslab qolingan va oʻzlashtirilgan katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta oʻqiydilar. Bu bilim keyingi hayotda foydali boʻladi.
5. Agar talaba ilmiy stipendiya olish uchun ariza topshirishga qaror qilsa, ilgari nashr etilgan ishi muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini oshiradi.
6. Deyarli barcha ta’lim muassasalarida eng yaxshi ilmiy maqola yozish va nashr etish boʻyicha maxsus tanlovlar oʻtkaziladi. Musobaqa gʻoliblari qimmatbaho sovgʻalar va malaka oshirishlari uchun qoʻshimcha imtiyozlarga ega boʻladilar.
7. Agar talaba ilmiy stipendiya olish uchun ariza topshirishga qaror qilsa, ilgari nashr etilgan ishi muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini oshiradi. 

Ilmiy maqolalar turlari

Talaba eng mos mavzuni tanlashi kerak, keyin bu sohada bir nechta muammolarni hisoblashi kerak. Siz mavzuning dolzarbligini baholashingiz, echimlarni topishingiz va ilgari olingan tadqiqot natijalari haqida ma'lumot olishingiz kerak boʻladi.

Ilmiy maqolalarning bir necha turlari mavjud:

Panoramali. Mavzu hatto uni bilmaganlar uchun ham tushunarli boʻlishi uchun juda sodda tilda yozilgan. Ish jarayonida talaba soʻnggi 5-10 yil ichida tanlangan yoʻnalishdagi barcha yutuqlarni tahlil qiladi.

Ilmiy va amaliy. Bunday ish empirik deb ham ataladi. Bu haqiqiy tajriba va ilgari oʻtkazilgan tajribalarga asoslangan loyiha.

Ilmiy va nazariy. Bunday maqolada ilgari oʻtkazilgan tadqiqotning barcha natijalarini tavsiflash, shuningdek, hodisalar va ularning tushuntirishlarini izlash kerak. Agar talaba oʻz ishida bir nechta dolzarb muammolarni birlashtirsa, unda bir naqsh kuzatilishi kerak.

Muayyan mavzu boʻyicha ilmiy maqola chop etilgandan soʻng, muallif ushbu sohaga ustuvor kirish huquqini oʻzida saqlab qoladi. Kelajakda u boshqa talabalarning shunga oʻxshash ishlarni bajarishidan qoʻrqmasdan ushbu yoʻnalishdagi tadqiqotlarini davom ettirishi mumkin.

Ilmiy maqolaga qoʻyiladigan asosiy talablar

Har qanday ilmiy ishga yuqori talablar qoʻyiladi. Ushbu ishlar keyinchalik ilmiy jurnallarda nashr etiladi, sifatli, aniq va ma’noli boʻlishi kerak

Mavzudan qat'iynazar, har qanday ilmiy ish uchun asosiy talablar:

• ilmiy yangilik - ishda mutlaqo yangi xulosalar va original dalillar boʻlishi 
• dolzarbligi- tanlangan mavzu zamon talablariga javob beradigan va kerakli mavzuda boʻlishi lozim
• oʻziga xoslik - boshqa odamlarning asarlari va fikrlarini qayta yozish qabul qilinishi mumkin emas;
• ilmiy xususiyat - loyiha ilmiy tilda, maxsus atamalardan foydalangan holda yozilishi kerak;
• asoslilik - barcha xulosalar ishonchli sabablar va dalillar bilan tasdiqlanishi kerak.

Barcha ilmiy ishlar, albatta, plagiat uchun tekshiriladi. Oliy oʻquv yurtlarida buning uchun maxsus pullik dasturlar va xizmatlar qoʻllaniladi. Ilmiy ishning oʻziga xosligi 60% dan 80% gacha boʻlishi kerak. Plagiatning toʻliq yoʻqligiga erishish mumkin emas. Ba'zi ma'lumotlarni faktlarni buzib koʻrsatmasdan noyoblashtirish juda qiyin. Faqat noyob original ilmiy asarlarni nashr etish bizga akademik hamjamiyatda ilmiy axloq qoidalariga rioya qilish imkonini beradi. (Day & Robert, 1994.)

Shuningdek, ilmiy ishlarni baholashda ekspertlar materialni taqdim etish uslubini baholaydilar. Matn ilmiy tilda yozilishi va tematik terminologiya mavjud boʻlishi kerak. Ish mantiqiy va izchil boʻlishi kerak, bir mavzudan ikkinchisiga keskin oʻtishga yoʻl qoʻyilmaydi. Taqdim etilgan material sodda, tushunarli va qisqa boʻlishi kerak. Soʻzlashuv yoki jargon iboralar boʻlmasligi kerak.

Maqola yozish jarayonida turli metodlar va yondashuvlar mavjud. Quyida ilmiy maqola yozishning asosiy bosqichlari va metodlari keltirilgan:

1. Reja tuzish

• Maqsadni aniqlash: Maqolaning asosiy maqsadini belgilab olish.
• Struktura: Kirish, metodologiya, natijalar, muhokama va xulosa kabi boʻlimlarni belgilash.

2. Ma'lumot toʻplash

• Adabiyotlarni oʻrganish: Mavzu boʻyicha mavjud ilmiy ishlarni tahlil qilish.
• Eksperimentlar yoki tadqiqotlar: Oʻz tadqiqotlaringizni oʻtkazish va ma'lumotlarni yigʻish.

3. Yozish jarayoni

• Kirish: Mavzuni tanishtirish, muammo va tadqiqot savolini belgilash.
• Metodologiya: Tadqiqot usullari va jarayonlarini batafsil bayon etish.
• Natijalar: Olingan ma'lumotlarni taqdim etish, grafiklar va jadvallar orqali koʻrsatish.
• Muhokama: Natijalarni tahlil qilish, ularning ahamiyatini ochib berish.
• Xulosa: Tadqiqot natijalarini umumlashtirish va kelajakdagi tadqiqotlar uchun tavsiyalar berish.

4. Tahrir va qayta koʻrib chiqish

• Oʻqish va tahrir qilish: Yozilgan matnni bir necha marta oʻqib chiqish, grammatik va stilistik xatolarni tuzatish.
• Boshqa mutaxassislardan fikr olish: Hamkasblardan yoki mentorlaridan fikr olish.

5. Nashr etish

• Jurnal tanlash: Maqolani nashr etish uchun mos jurnalni tanlash.
• Qoidalar va talablarni oʻrganish: Tanlangan jurnalning yozuv qoidalariga rioya qilish.

6. Feedback olish

• Nashrdan keyin oʻquvchilardan va boshqa olimlardan fikr olish, bu kelajakdagi ishlar uchun foydali boʻladi.

Maqolaning tuzilishi qanday boʻlishi kerak?

Ilmiy maqola yozish muayyan qoidalarga rioya qilishni talab qiladi, ularning asosiylari nashrning puxta oʻylangan tuzilishi va ilmiy taqdimot uslubidir. Umuman olganda, maqolaning tuzilishi quyidagi boʻlimlardan iborat: sarlavha, referat, kalit soʻzlar, asosiy matn, xulosa va bibliografiya.

Sarlavha

Bu maqolaning eng muhim elementidir. Maqola sarlavhasini shakllantirish usuli koʻp jihatdan oʻquvchi jurnalning mazmuni bilan tanishganida uning e'tiborini jalb qiladimi yoki yoʻqligini aniqlaydi. Sarlavha muammoni aniq ifodalashi va shu bilan birga juda qisqa boʻlishi kerak: 5-6 soʻzdan oshmasligi kerak.

Izoh

Muallifning vazifasi oʻrganilayotgan muammoning mohiyatini, uning dolzarbligini va hal qilish usullarini 4-6 jumlada ifodalashdir.  Bu ishning ahamiyati va olingan natijalarning yangiligi haqida tasavvur beradi.

Kalit soʻzlar

Maqolaning semantik oʻzagini tashkil etuvchi kalit soʻzlar oʻrganilayotgan muammoni tavsiflash uchun xizmat qiladigan asosiy tushunchalar va kategoriyalar roʻyxatidir. Ushbu soʻzlar qidiruv tizimlari tomonidan Internetdagi maqolalarni topish uchun ishlatiladi. Hozirgi vaqtda ilmiy maqola chop etish uchun semantik yadroni shakllantirishga tegishli e'tibor qaratish lozim.

Kirish

Ushbu boʻlimda tadqiqotning umumiy mavzusi, rejalashtirilgan ishning maqsad va vazifalari, ishning nazariy va amaliy ahamiyati yoritiladi, oʻrganilayotgan mavzu boʻyicha eng mashhur va nufuzli nashrlar taqdim etiladi, hal qilinmagan muammolar aniqlanadi. Ushbu boʻlim koʻpincha maqolaning tuzilishi haqida ma'lumotni oʻz ichiga oladi.

Asosiy matn

Asosiy qism butun maqolaning uchdan ikki qismini egallaydi va tadqiqot, natijalarni olish va ularning yangiligini isbotlash jarayonini toʻliq aks ettirishi kerak. Buning uchun birinchi navbatda tadqiqot bosqichlari ketma-ketligini koʻrsatish kerak, soʻngra foydalanilgan usullarni asoslash kerak.

Biz doimo yodda tutishimiz kerakki, maqolaning maqsadi bitta va eng muhim muammo va ikkinchi darajali, hatto qiziqarli muammolarni taqdim etish va muhokama qilish bilan chalgʻitmaslik kerak. 

Maqsadlar, vazifalar va tadqiqot usullari aniqlanganda, siz nazariy va empirik qismlarning taqdimotiga oʻtishingiz mumkin. Amalga oshirilgan tahliliy ishlarni tavsiflab boʻlgach, olingan natijalarni taqdim etishga oʻtishga arziydi, buni rasmlar, grafiklar, jadvallar, chizmalar va diagrammalar bilan vizual ravishda tasdiqlash tavsiya etiladi. Bu tadqiqotning ob'ektivligini oshiradi va olingan natijalarning yangiligini ta'kidlaydi. Siz Internetdagi chizmalar va fotosuratlardan foydalanmasligingiz kerak, ular asl boʻlishi kerak.

Maqola yozishda ilmiy jamoatchilikda qabul qilingan taqdimotning ilmiy uslubiga alohida e'tibor qaratish lozim. 

Xulosa

Qisqartirilgan shaklda maqolaning asosi, matnining asosiy gʻoyalarini oʻz ichiga olgan kichik boʻlim. Boʻlimning ushbu qismi oldingi boʻlimlarda berilgan tilni takrorlamaslik uchun ehtiyotkorlik bilan tahrir qilinishi kerak. Olingan natijalarni rejalashtirilgan natijalar bilan solishtirish, shuningdek, ularning yangiligi va amaliy ahamiyatini koʻrsatish tavsiya etiladi. Yakunda xulosa va tavsiyalar berib, bu boradagi keyingi tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlari belgilab beriladi.

Bibliografiya

Maqola bilan ishlashda foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati muhim oʻrin tutadi. Koʻpgina sharhlovchilar tanishishni bibliografiya bilan maqoladan boshlaydilar. Manbalar qanchalik nufuzli boʻlsa, maqolaning ishonchlilik darajasi shunchalik yuqori boʻladi. Ilmiy nashr uchun siz maqolada foydalanilgan kamida 5 ta manbani koʻrsatishingiz kerak.

Ularga havolalar matnda bibliografik roʻyxat va sahifadagi manba raqamini koʻrsatgan holda kvadrat qavslar shaklida amalga oshiriladi. Bibliografiyadagi manbalar muallifning familiyasi boʻyicha alifbo tartibida joylashtiriladi.

Ilmiy maqola yozishda IMRAD usulidan foydalanish xususiyatlari.

Aksariyat ilmiy   maqolalar   IMRAD   deb   nomlangan   formatga   muvofiq tayyorlanadi.  Bu atama Introduction (Kirish), Materials and Methods (Usullar va manbalar), Results (Olingan natijalar), And (Va), Discussion (Muhokama) soʻzlarining birinchi harflarini ifodalaydi (Andriotis, 2023). Bu tadqiqot ishlarining sarlavhalari yoki tarkibiy qismlarining toʻliq roʻyxati emas, balki namuna yoki formatni bildiradi; Maqolaning boshqa qismlari:  sarlavha, mualliflar, kalit soʻzlar, annotatsiya, xulosa va adabiyotlar roʻyxati.  Bundan tashqari, ba’zi   hujjatlarda minnatdorchilik va ilovalar mavjud. Kirish ushbu mavzu boʻyicha mavjud bilimlarni hisobga olgan holda tadqiqot hajmi va maqsadini tushuntiradi; Materiallar va usullar tadqiqot qanday oʻtkazilganligini tavsiflaydi; Natijalar boʻlimi tadqiqotda   topilgan   narsalar   haqida   xabar beradi; Muhokama boʻlimi esa natijalarning ma’nosi va ahamiyatini tushuntiradi va tadqiqotning kelajakdagi yoʻnalishlari boʻyicha takliflar beradi.  Ma’qola jurnalning mualliflarga bergan koʻrsatmalariga muvofiq tayyorlanishi kerak.

IMRAD- (introduction, materials and methods, results and discussion)

Maqola asosiy qismiga tegishli boʻlimlari ketma-ketligini oʻzgartirish mumkin emas!

Aksariyat ilmiy maqolalar IMRAD deb nomlangan formatga muvofiq tayyorlanadi. Bu atama Introduction (Kirish), Materials and Methods (Usullar va manbalar), Results (Olingan natijalar), And (Va), Discussion (Muhokama) soʻzlarining birinchi harflarini ifodalaydi. Bu tadqiqot ishlarining sarlavhalari yoki tarkibiy qismlarining toʻliq roʻyxati emas, balki namuna yoki formatni bildiradi; Maqolaning boshqa qismlari: sarlavha, mualliflar, kalit soʻzlar, annotatsiya, xulosa va adabiyotlar roʻyxati. Bundan tashqari, ba'zi hujjatlarda minnatdorchilik va ilovalar mavjud. Kirish ushbu mavzu boʻyicha mavjud bilimlarni hisobga olgan holda tadqiqot hajmi va maqsadini tushuntiradi; Materiallar va usullar tadqiqot qanday oʻtkazilganligini tavsiflaydi; Natijalar boʻlimi tadqiqotda topilgan narsalar haqida xabar beradi; Muhokama boʻlimi esa natijalarning ma'nosi va ahamiyatini tushuntiradi va tadqiqotning kelajakdagi yoʻnalishlari boʻyicha takliflar beradi. Ma’qola jurnalning mualliflarga bergan koʻrsatmalariga muvofiq tayyorlanishi kerak. Kalit soʻzlar: IMRaD, maqola, metod, muhokama, xulosa. Kirish. Yaxshi kirish qism nisbatan qisqa boʻlib, nima uchun oʻquvchi maqolani qiziqarli deb topishi kerakligini aytadi, muallif nima uchun tadqiqot oʻtkazganini tushuntiradi va oʻquvchiga maqolani tushunishi va hukm qilishi kerak boʻlgan fonni beradi.

  IMRAD formati ilmiy maqolalarda keng qoʻllaniladi va bu formatni tahlil qilish uchun quyidagi qismlarni misollar orqali koʻrish mumkin: Kirish (Introduction), Metodologiya (Methods), Natijalar (Results), va Muhokama (Discussion).

1. Kirish (Introduction):

Kirish qismida mualliflar tadqiqotning ahamiyatini, muammo yoki savolni va oʻtgan tadqiqotlar xususida qisqacha ma'lumotni taqdim etadilar. Ushbu qismda mualliflar oʻz tadqiqotlari nima uchun muhimligini va qanday savollarga javob berishni rejalashtirishlarini koʻrsatishlari kerak.

Misol:

Kirishda mualliflar, COVID-19 pandemiyasi davrida ruhiyatga ta'siri haqida oʻtgan tadqiqotlar natijalarini koʻrsatishi mumkin. Ular bu masala oqibatida tegishli boʻlgan ijtimoiy, psixologik va iqtisodiy omillarni ajratib koʻrsatadilar.

2. Metodologiya (Methods):

Bu qismda tadqiqot uchun qoʻllanilgan metodlar va usullar batafsil bayon qilinadi. Ular qanday ma'lumotlar toʻplanganini, kimlar bilan tadqiqot oʻtkazilganini va qanday tahlillar ishlatilganini oʻz ichiga oladi.

Misol:

Mualliflar, 300 nafar ishtirokchidan toʻplangan soʻrovnoma ma'lumotlariga asoslanadi. Soʻrovnoma psixologik farovonlik va ijtimoiy izolyatsiyani oʻlchash uchun tuzilgan boʻlishi mumkin.

3. Natijalar (Results):

Bu qism tadqiqot natijalarini koʻrsatadi. Mualliflar olingan natijalarni grafik, jadval yoki diagrammalar orqali taqdim etadilar va ularni izohlaydilar.

Misol:

Natijalar boʻlimida ishtirokchilarning 60% i COVID-19 davrida ruhiy salomatligining yomonlashganini bildirganligi, 30% i ijtimoiy izolyatsiya sababli xavotir va depressiya darajasining oshganligini koʻrsatishi mumkin.

4. Muhokama (Discussion):

Mualliflar natijalarning ahamiyatini muhokama qiladi, oʻtgan tadqiqotlar bilan solishtiradi va kelgusi tadqiqotlar uchun tavsiyalar beradi. Ushbu qismda shuningdek, tadqiqotning cheklovlari va kuchli tomonlari ham muhokama qilinadi.

Ilmiy maqola yozish jarayonida talabalar strukturaga yoʻnaltirilmgan yoki tadqiqot olib boorish jarayonida fikrlar yetishmasligiga hos boʻlgan kamchiliklarga duch kelishlari mumkin. Hujjatlarni yozish va nashr etishning ijobiy va salbiy tomonlari bahsli boʻlishi mumkin. Tizimda hech qanday mukammal narsa yoʻq va siz uchun toʻgʻri yoki notoʻgʻri narsaga qora va oq javob boʻlmasligi mumkin. Jurnallarda nashr etishning 10 ta ijobiy va salbiy tomonlarini koʻrib chiqish sizga muhokamani yaxshiroq tushunish imkonini beradi deb umid qilamiz.

XULOSA

Ilmiy maqolalar tadqiqot natijalarini taqdim etish va jamiyatga ilmiy yangi bilimlarni yetkazishning muhim vositasidir. Ushbu maqolalarda metodologiya, natijalar va ularning tahlili aniq va ravshan tarzda bayon qilinishi lozim. Koʻrib chiqqanimizdek, Har bir qism (Kirish, Metodologiya, Natijalar, Muhokama) oʻz roliga ega boʻlib, oʻzaro bogʻliqlik va mantiqiy izchillikni ta'minlaydi. Ilmiy maqolalarni yozish jarayonida bir nechta muhim omillarni e'tiborga olish zarur:

1. Aniqlik va ravshanlik: Ilmiy til va terminologiyani toʻgʻri qoʻllash, tadqiqotning maqsadlarini va natijalarini aniq ifodalash muhimdir.
2. Tadqiqot metodologiyasi: Zudlik bilan metodlarni va usullarni taqdim etish, ularni yaxshi tushuntirib berish oʻquvchilar va tadqiqotchilar uchun foydali boʻladi.
3. Tanqidiy tahlil: Natijalarni faqat taqdim etish bilan cheklanish emas, balki ularni muhokama qilish va kontekstga joylashtirish zarur.
4. Identifikatsiya va qabul: Muallifning oʻziga xosligi va ishimni oʻziga xos qilmadek, yangilik va tadqiqotdagi oʻzgarishlarni aniqlash ilmiy jamoatchilikka ta'sir koʻrsatadi.
5. Yozma va tahrir jarayoni: Yozuv jarayonida sabr va e'tibor zarur; tahrir qilish jarayonida esa, maqola barcha talablar va norma koʻrsatmalariga muvofiq boʻlishi kerak.