BO`LAJAK INGLIZ TILI O`QITUVCHILARIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISH
Abstract
Maqolada bugungi kunda ingliz tilini o`rganishda xorijiy davlatlarda zamonaviy va samarali yondashuvlar ko`nikmasiga berilayotgan e`tibor, qilinayotgan ilmiy izlanishlar, mohiyatini anglash, bu boradagi qilinayotgan yangiliklarga metodik tahlillar yoritib beriladi. Shuning bilan birgalikda tinglab tushunish ko`nikmasi yana qaysi faoliyatlarda o`z ta`sirini ko`rsatishi mumkinligi, kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning bir necha afzalligi haqida fikr yuritiladi.
Keywords:
kommunikativ kompetensiya chet tili zamonaviy jamiyat visual xotira tinglash strategiyalari uning afzalliklari.Bugungi kunda Yevropa mamlakatlarida xorijiy tillarni о‘qitishda eng zamonaviy va samarali yondashuv sifatida faoliyatga yо‘naltirilgan kompetensiyaviy yondashuv keng qо‘llanilmoqda. “Kompetensiya biror bir faoliyatga yо‘naltiruvchi bilim kо‘nikma va malakalarning uyg‘unligidir”. Ma’lumki videomateriallar о‘z manbasiga metodik va metodologik asosiga ega bо‘ladi va har qanday videomaterialda muayyan muammoga e’tibor qaratiladi. Shundagina unga muloqotni rivojlantiruvchi vosita sifatida qarash mumkin. Demak, videolavhalarni tomosha qilish jarayonida nutq amaliyotining interfaol, ijodiy xususiyati namoyon bо‘ladi.
Nutqni quloq orqali idrok etish va tushunish tinglash deyiladi. Barcha og‘zaki muloqot tinglashni о‘z ichiga oladi. Ushbu faoliyatda ishtirok etmasdan, tilni о‘rganish va chet tilidagi nutqni zamonaviy jamiyat rivojlanishi uchun zarur bо‘lgan darajada ishlatish mumkin emas. Olimlar tinglash aqliy jarayonlar bilan bog‘liqligini va u faol jarayon ekanligini isbotlab bо‘lishgan, bu ma’lumotni tovush shaklida idrok etish, uni qayta ishlash va о‘quvchilarning uzoq muddatli xotirasida saqlanadigan bо‘lishi uchun boshqa birliklar bilan solishtirish, fikrni tan olish va tushunishni о‘z ichiga oladi. Vizual xotira eshitish xotirasiga qaraganda yaxshiroq rivojlangan, shuning uchun odamlar tezda charchaydilar va tinglayotganlarini tezda unutadilar.
Tinglashni о‘rgatish nutq faoliyatining boshqa turlariga qaraganda qiyinroq ekanligi sezilarlidir. Buning sababi, tinglash ustida ishlash jarayonida о‘quvchilar ijobiy his-tuyg‘ularni boshdan kechirmaydilar. Tinglash dars vaqtining qirq foizdan oltmish foizigacha, о‘qituvchining salomlashuvidan boshlanib, darsni yakunlash bilan yakunlanadi. Shunday qilib, zamonaviy chet tili о‘qituvchilari uchun nutq faoliyatining mustaqil turi sifatida ingliz tili darslarida tinglashni maqsadli о‘rgatish usullarini topish ayniqsa muhimdir. Bu о‘quv jarayonini optimallashtirish uchun zarur, chunki Federal Davlat Ta’lim Standarti talablariga muvofiq, eshitish qobiliyatini о‘rgatish eshitish, vizual idrok va xotiraning turli boshlang‘ich darajalariga ega bо‘lgan barcha talabalar uchun zarurdir.
Tinglashni о‘rgatish tinglashni о‘rganish strategiyalarini о‘z ichiga olishi kerak. Tinglash strategiyalari - bu og‘zaki nutqni tushunish maqsadiga erishish uchun ongli, qasddan va tizimli ravishda qо‘llaniladigan usullar. Tinglash strategiyalari bilim, kо‘nikma va malakalar tо‘plamiga asoslanadi.
I.T.Ogorodnikov optimallashtirishni turli xil о‘qitish usullarining ideal kombinatsiyasini izlash deb ta’riflaydi. U о‘quv jarayonini optimallashtirishning ushbu elementlari eng muhim deb hisoblaydi. I. I. Dyachenko optimallashtirish - bu belgilangan mezonlarga muvofiq boshqariladigan jarayonning eng samarali (optimal chegarasida) variantini tanlash, deb hisoblaydi. Y.K.Babanskiy ta’kidlaydiki, bu о‘quv jarayonini optimallashtirish konsepsiyasining kengroq talqini. T. A. Ilyina optimallashtirishni tizimning tashkiliy tomonining u yaratilgan maqsadlarga qanchalik mos kelishini belgilaydi. Bundan tashqari, ba’zi shartlar uchun erishilgan optimallik boshqa sharoitlarda amalga oshirilmasligi mumkin. Bо‘lajak о‘qituvchilarda kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish bir necha afzalliklarga ega bо‘lishi mumkin. Birinchidan, bundan kо‘zlangan asosiy maqsad- о‘quvchilarda haqiqiy muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirishdir. Buning uchun esa tinglab tushunishni bilish zarur hisoblanadi. Chunki tilning tabiiy о‘zaro aloqasi avvalo tinglash va tushunishdan boshlanadi. Agar о‘qituvchi tinglab tushunishni yaxshi bilsa, u о‘quvchilarga haqiqiy nutqni, talaffuz, intonatsiya, aksent va tabiiy sо‘z oqimini tushuntira oladi.
Ikkinchidan, bugungi ingliz tili ta’limida podkastlar intervyular, videodarslar, filmlar kabi autentik materiallardan foydalanish muhim. Ularni tushunish va о‘quvchilarga tahlil qildira olish uchun tinglab tushunish kо‘nikmasi rivojlangan bо‘lishi zarur. Bu о‘z navbatida darslarni jonli va zamonaviy bо‘lishini ta’minlaydi. Uchinchidan, tinglab tushunish orqali о‘qituvchi tovush tizimi, urg‘u, intonatsiyani tо‘g‘ri anglaydi. Bu esa sо‘zlashuv madaniyatini oshiradi. Natijada о‘quvchilarga tо‘g‘ri talaffuzni о‘rgatadi.
Tо‘rtinchidan, yaxshi tinglovchi bо‘lgan о‘qituvchi darsda о‘quvchilarning javoblarini, fikrlarini diqqat bilan tinglab anglay oladi, tahlil qiladi va mos feedback (qayta aloqa) beradi. Bu о‘qitish samaradorligini oshiradi. Beshinchidan, о‘qituvchi tilni faqat grammatik qoidalar orqali emas, balki tabiiy nutq oqimini tushunish orqali о‘rganadi. Bu esa unga ingliz tilini real hayotiy vaziyatlarda qо‘llash imkonini beradi. Oltinchidan, bugungi ingliz tili о‘qituvchilari xalqaro darajada ham raqobatbardosh bо‘lishlari uchun C1 yoki C2 darajadagi listening skillga ega bо‘lishlari zarur. Bu ularning malaka oshirish, xalqaro imtihonlarga tayyorlanish va xorijiy dasturlarda ishtirok etish imkoniyatini kengaytiradi.
References
Шаборин М. Ю. Дифференцированний подход в обучении англискому язику// Иностранние язики в школе. -1989. -№5. -C. 3537.
Nazarov V., Audiovizual materiallar asosida chet tilida nutqiy kompetensiyalarni rivojlantirish// О‘zbekistonda xorijiy tillar. -№156. –B.156-162
Огородников И. Т. Актуальные проблемы повышения эффективности урока / И. Т. Огородников // Народное образование. – 1973. – № 4. – С. 116–121
Бабанский Ю. К. Оптимизация учебно-воспитательного процесса / Ю. К. Бабанский. – М. : Просвещение, 1982. – 192 с.
Published
Downloads
How to Cite
License
Copyright (c) 2025 Xonzoda Jamolovna NARZILLAYEVA

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
