Kirish

Bugungi kunda raqamli texnologiyalar taʼlim jarayonining barcha bosqichlari va sohalariga jadal kirib kelmoqda. Taʼlim tizimining raqamlashtirilishi o‘qituvchining kasbiy mahoratini qayta ko‘rib chiqish, uni zamonaviy talablar asosida rivojlantirish zaruratini tug‘dirmoqda. Pedagogik mahoratning tarkibi endilikda faqat an’anaviy dars o‘tish ko‘nikmalari bilan chegaralanmaydi, unda raqamli savodxonlik, texnologik moslashuvchanlik, interaktiv platformalarda dars yaratish, multimodal resurslardan foydalanish kabi ko‘nikmalar alohida ahamiyat kasb etadi. Shunday global jarayonda zamonaviy metodik platformalar – xususan DAAD tomonidan yaratilib, butun dunyo oliy taʼlim muassasalarida qo‘llanilayotgan “Dhoch3”  platformasi muhim o‘rin tutadi.

“Dhoch3” dastlab chet tili sifatida nemis tilini o‘qituvchilar uchun ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, undagi didaktik yondashuvlar, kontent tuzilishi, modul tizimi, o‘qituvchini reflektiv fikrlashga yo‘naltiruvi raqamli pedagogikaning universal modeli sifatida qaralmoqda. Raqamli platforma orqali o‘qituvchilar o‘z darslarini o‘quvchi markazli, kommunikativ va kompetensiyaga yo‘naltirilgan tarzda tashkil etishni o‘rganadilar. Bu esa pedagogik mahoratning asosiy ko‘rsatkichlaridan biri – darsni innovatsion loyihalash ko‘nikmasini shakllantiradi.

Shuningdek, “Dhoch3” platformasi CEFR talablari asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, har bir modulda kompetensiyaviy yondashuv, til ko‘nikmalarining integratsiyasi, madaniyatlararo muloqot, baholash me’yorlari kabi ilmiy asoslangan tamoyillar mujassam. Shu bois mazkur platforma pedagogik mahoratni takomillashtirishning zamonaviy, xalqaro darajadagi modelini taqdim etadi.

Metodologiya

Tadqiqot jarayonida bir nechta ilmiy-nazariy metodlardan kompleks foydalanildi. Birinchidan, raqamli pedagogika, masofaviy taʼlim, o‘qituvchining raqamli kompetensiyalari bo‘yicha xalqaro ilmiy adabiyotlar, monografiyalar, maqolalar va taʼlim konsepsiyalari puxta tahlil qilindi. Anderson va Dronning masofaviy taʼlimning evolyutsiyasi haqidagi konsepsiyasi, Kerresning mediataʼlim bo‘yicha ilmiy ishlari, Redeckerning raqamli kompetensiyalar modeli tadqiqotga nazariy asos bo‘ldi.

Ikkinchidan, “Dhoch3” platformasi kontent-analiz metodi asosida chuqur o‘rganildi. Modullar tarkibi – video maʼruzalar, didaktik tavsiyalar, amaliy mashqlar, refleksiya topshiriqlari, elektron manbalar, o‘quv-uslubiy ko‘rsatmalar tizimli tahlil qilindi. Har bir modulning taʼlim jarayoniga integratsiya qilish imkoniyatlari aniqlab borildi.

Uchinchidan, qiyosiy pedagogik tahlil metodi yordamida “Dhoch3” ning Moodle, Coursera, Goethe Institut raqamli platformalari bilan o‘xshash va farqli jihatlari belgilandi. Xususan, “Dhoch3” ning metodik yo‘nalishlarining yuqori darajada ilmiy asoslanganligi, til o‘qituvchilari uchun maxsus ishlab chiqilganligi aniqlandi.

Nihoyat, ekspert materiallari – DAAD trenerlari, xalqaro DaF metodistlarining “Dhoch3” dan foydalanish tajribasi bo‘yicha ilmiy maqolalari o‘rganildi. Bu platformaning amaliy samaradorligini ilmiy asoslash imkonini berdi.

Natijalar

Tahlil natijalariga ko‘ra, “Dhoch3”  platformasi pedagogik mahoratni takomillashtirishda bir nechta muhim jihatlar bo‘yicha yuqori samaradorlik ko‘rsatdi. Metodik kompetensiyaning chuqurlashuvi. Darsni kommunikativ yondashuvga asoslangan holda tashkil qilish, til ko‘nikmalarini integratsiyalash, faol metodlardan foydalanish, madaniyatlararo muloqotni o‘qitish kabi yo‘nalishlarda o‘qituvchilarning nazariy bilimlari va amaliy ko‘nikmalari ancha oshadi. Modullarda real taʼlim vaziyatlariga asoslangan topshiriqlar berilgani sababli o‘qituvchi o‘z darsini ilmiy-nazariy asoslangan tarzda ishlab chiqishni o‘rganadi.Darsni raqamli vositalar yordamida loyihalash

“Dhoch3” o‘qituvchiga:

• multimodal materiallar yaratish,
• videoleksiya bilan ishlash,
• interaktiv mashqlar tuzish,
• elektron resurslar asosida dars tayyorlash,
• raqamli baholash vositalaridan foydalanish kabi ko‘nikmalarni mustahkamlaydi. Bu esa XXI asr o‘qituvchisi uchun zarur kompetensiyalarning to‘liq jamlanmasidir.

Taʼlim sifati va samaradorligining oshishida ham ushbu modulli platforma juda katta ahamiyatga ega. Platforma asosida dars loyihalagan o‘qituvchilarning o‘quvchilari orasida:

• dars motivatsiyasi,
• til o‘rganishga qiziqish,
• interaktiv topshiriqlarda faol ishtirok,
• mustaqil taʼlim darajasi sezilarli oshganligi ilmiy tadqiqotlarda ko‘rsatilgan.

Aralash va masofaviy taʼlim uchun tayyor model. “Dhoch3” modullari sinxron va asinxron o‘qitishning barcha bosqichlarini o‘z ichiga oladi. Shu sababli u COVID-19 davridan beri ko‘plab davlatlarda masofaviy o‘qituvchilar tayyorlashning asosiy modeli sifatida qo‘llanmoqda. O‘qituvchining reflektiv faoliyati rivoji. Har bir modul yakunidagi refleksiya savollari o‘qituvchini o‘z darslari haqida analitik va tanqidiy fikrlashga undaydi. Bu esa pedagogik mahoratning eng muhim komponentlaridan biridir.

Muhokama

Olingan natijalar xalqaro ilmiy manbalar bilan solishtirilganda “Dhoch3” ning nafaqat texnologik vosita, balki pedagogik konsepsiya sifatida ham mustahkam ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Kerresning mediataʼlim nazariyasiga ko‘ra, muvaffaqiyatli raqamli taʼlim platformasi uchta omilni taʼminlashi kerak: didaktik asos, texnologik imkoniyat va o‘qituvchini qo‘llab-quvvatlovchi metodik resurslar. “Dhoch3” ushbu uchala omilni o‘zida mujassam etgan.

Yevropa Komissiyasining DigCompEdu modeli raqamli kompetensiyaning 22 ko‘rsatkichi bo‘yicha o‘qituvchini baholaydi. “Dhoch3” esa aynan shu kompetensiyalarni o‘qituvchida shakllantirishga qaratilgan:

• raqamli kontent yaratish,
• o‘quv jarayonini raqamli muhitda boshqarish,
• talaba faoliyatini monitoring qilish,
• moslashuvchan dars dizayni,
• interaktiv texnologiyalarni qo‘llash.

Biebighäuser va Rösler tadqiqotlarida qayd etilishicha, “Dhoch3” ning afzalligi – uning nazariy izchilligi, kommunikativ metodika asosida qurilgan modul tizimi va o‘qituvchini amaliy faoliyatga yo‘naltiruvchi topshiriqlar tizimi.

Jadval 1.

“Dhoch3” platformasi va boshqa o‘quv platformalarining taqqoslanishi

Maqolada o‘rganilgan ilmiy qarashlar asosida shuni aytish mumkinki, “Dhoch3”  platformasi o‘qituvchining raqamli pedagogik mahoratini mustahkamlashda xalqaro standartlarga mos keladigan, ilmiy jihatdan asoslangan va amaliyotda samaradorligi tasdiqlangan platformadir.

Xulosa

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, “Dhoch3”  onlayn platformasi pedagogik mahoratni takomillashtirishning zamonaviy va samarali vositasidir. Uning modul tizimi, ilmiy asoslangan didaktik yondashuvlari, CEFR talablari bilan mosligi, multimodal o‘quv materiallari, refleksiya jarayonini qo‘llab-quvvatlovchi topshiriqlari o‘qituvchining kasbiy kompetensiyalarini sezilarli darajada rivojlantiradi. Raqamli taʼlim talab qilayotgan yangi ko‘nikmalar – raqamli kontent yaratish, onlayn darslarni loyihalash, interfaol texnologiyalarni qo‘llash, masofaviy va aralash taʼlim metodlarini o‘zlashtirish – “Dhoch3”  orqali tizimli shakllanadi.

Platformani o‘qituvchilarni qayta tayyorlash kurslari, til o‘qituvchilari uchun metodik markazlar, pedagogik universitetlar o‘quv jarayoniga integratsiya qilish pedagogik mahoratni jadal rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu jihatdan “Dhoch3” platformasi raqamli taʼlimning global tendensiyalariga mos keluvchi, xalqaro darajada tan olingan, o‘qituvchining kasbiy mahoratini chuqurlashtirishda yuqori samaradorlikka ega bo‘lgan zamonaviy raqamli resurs sifatida baholanadi.

“Pedagog mahoratining asosi ilk davrdayoq pedagogning tegishli bilim yurtida tayyorgarligida shaklanishi“ni hisobga olinsa, demak OTM talabaning kasbga yo‘naltirilgan taʼlimidagi muhim ahamiyatga egadir. Zero, zamonaviy pedagogda modul platformalari bilan ishlay olish kasbiy mahoratining takomillashtirilganligi bugun kun pedagogiga qo‘yilgan muhim talablardan biri sanaladi.